Antybiotyki, choć cenione są ze względu na ich korzystne działania, wpływają również na mikrobiom człowieka, czyli zbiór mikroorganizmów zamieszkujących jelita, jamę ustną i gardło. Odpowiednia ochrona flory bakteryjnej w trakcie antybiotykoterapii oraz regeneracja po jej stosowaniu są zatem niezbędne dla zachowania zdrowia. Jak wesprzeć organizm w tym procesie i czy probiotyki mogą pomóc w przywróceniu równowagi mikrobiologicznej?
Rola flory bakteryjnej w organizmie
Mikrobiom (w tym flora jelitowa, flora jamy ustnej i gardła) pełni szereg istotnych funkcji, które są niezbędne dla utrzymania zdrowia i prawidłowego funkcjonowania organizmu.
- Mikrobiota jelitowa wpływa na procesy trawienne, wchłanianie składników odżywczych i syntezę witamin. Odpowiada także za równowagę układu odpornościowego .
- Mikrobiom jamy ustnej stanowi pierwszą linię obrony przed mikroorganizmami, które dostają się do organizmu. Zrównoważona flora bakteryjna w tym obszarze korzystnie wpływa na zęby i błony śluzowe, a także wspiera ogólną odporność organizmu.
Antybiotyki a mikrobiom – konsekwencje dla organizmu
Antybiotyki nie rozróżniają „dobrych” i „złych” bakterii, które bytują w organizmie. Oznacza to, że w trakcie terapii spada różnorodność naszego mikrobiomu.
- Zaburzenie równowagi flory bakteryjnej jelit może prowadzić m.in. do spadku odporności, dyskomfortu trawiennego trawiennych
- Zmniejszona różnorodność mikrobiomu jelitowego może utrudniać także regenerację organizmu.
- Jednym ze skutków ubocznych terapii może być dyskomfort jelitowy objawiający się np. biegunką Jest to wynik nadmiernego wzrostu niekorzystnych bakterii wywołujących objawy ze strony przewodu pokarmowego.
Jak wspierać jelita podczas antybiotykoterapii?
Jednym z narzędzi w ochronie jelit podczas terapii antybiotykowej jest celowana, probiotykoterapia. Badania wskazują, że odpowiednio dobrane probiotyki:
- obniżają pH jelit, co sprzyja utrzymaniu odpowiedniego środowiska mikrobiologicznego;
- stymulują produkcję bakteriocyn, które zapobiegają nadmiernemu rozwojowi szkodliwych bakterii;
- wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), czyli naturalne produkty fermentacji błonnika pokarmowego przez bakterie probiotyczne, które działają ochronnie na błonę śluzową jelit;
- konkurują z patogenami o przestrzeń i składniki odżywcze, (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7230973/, dostęp online: 9.10.2025).
Istotną rolę odbudowie mikrobiomu jelitowego podczas terapii antybiotykowej odgrywa też zbilansowana dieta, bogata w:
- łatwo przyswajalny błonnik, który wspomaga fermentację przez korzystne bakterie jelitowe;
- owoce i warzywa, które dostarczają witamin i minerałów, wspierających regenerację układu pokarmowego;
- fermentowane produkty spożywcze (np. kefir, jogurt, kiszonki), które są naturalnym źródłem probiotyków.
Jakie szczepy probiotyczne wspierają mikrobiom jelitowy przy antybiotykoterapii?
Światowa Organizacja Gastroenterologiczna (WGO) opracowała listę szczepów probiotycznych o udowodnionym działaniu klinicznym, które wspierają florę bakteryjną jelit podczas antybiotykoterapii (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38885083/, dostęp online: 9.10.2025). Wśród nich wymienia się:
- Lactobacillus rhamnosus 71 – jeden z najlepiej przebadanych szczepów probiotycznych, który występuje naturalnie w jelicie cienkim człowieka. Wyróżnia się wysoką odpornością na kwasy żołądkowe, przez co skutecznie dociera do jelit;
- Bifidobacterium bifidum W23 – naturalnie zasiedla jelito grube człowieka, szczególnie u niemowląt karmionych piersią;
- Bifidobacterium lactis W18 – występuje w jelicie grubym u osób dorosłych oraz dzieci;
- Bifidobacterium longum W51 – obecny w jelicie grubym człowieka, a także w wybranych jogurtach naturalnych, kefirach i preparatach probiotycznych;;
- Lactobacillus acidophilus W37 i W55 – szczepy dominujące w jelicie cienkim oraz jamie ustnej człowieka;
- Lactobacillus paracasei W72 – obecny w produktach fermentowanych, takich jak jogurty, maślanka, warzywa kiszone oraz sery dojrzewające;
- Lactobacillus salivarius W24 – występuje w jamie ustnej, przełyku oraz jelicie cienkim człowieka.
Sprawdź, jaki probiotyk wybrać przy antybiotykoterapii.
Probiotyk przy antybiotyku – korzyści dla jamy ustnej i gardła
Probiotyki mogą przynieść korzyści również dla mikrobiomowi jamy ustnej i gardła.
- Probiotykoterapia stanowi istotne wsparcie w kontekście ochrony prawidłowego mikrobiomu
- Odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne wspierają układ odpornościowy, zwiększając zdolność organizmu do obrony przed patogenami.
- Aktywne szczepy probiotyczne mogą pomóc w regeneracji uszkodzonych tkanek i odbudowie błon śluzowych.
Badania wskazują, że probiotyki zawierające szczepy Lactobacillus reuteri, Lactobacillus salivarius czy Streptococcus salivarius mają korzystny wpływ na zdrowie jamy ustnej i gardła podczas antybiotykoterapii (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1449041/, dostęp online: 9.10.2025)..
Sprawdź, jak działa osłona przy antybiotyku.
Kiedy brać probiotyk – przed czy po antybiotyku?
Probiotyki zawsze należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza lub informacjami zamieszczonymi w ulotce.
- Preparaty należy stosować z zachowaniem 1-2 godzin odstępu od dawki antybiotyku, aby zmaksymalizować szanse na przetrwanie korzystnych bakterii probiotycznych.
- Nie ma jednoznacznych badań, które określają, czy lepiej jest brać probiotyk przed czy po antybiotyku (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3601687/, dostęp online: 9.10.2025). Ważniejsze jest, aby zachować odpowiedni odstęp czasowy.
- Wyjątek stanowią probiotyki oparte na drożdżach Saccharomyces boulardii, które można stosować jednocześnie z antybiotykiem, ponieważ antybiotyki nie działają na drożdże.
- Suplementację probiotykami warto rozpocząć w 1. dniu terapii antybiotykowej i kontynuować przez cały okres jej trwania. .
Jak długo przyjmować probiotyki po zakończonej antybiotykoterapii?
Po zakończonej antybiotykoterapii bardzo ważne jest dalsze wsparcie odbudowy mikrobiomu jelitowego. W dokładnym ustaleniu czasu antybiotykoterapii pomoże specjalista, który ustali okres jej trwania.
- Probiotyki należy przyjmować przez okres od 2 do 4 tygodni, aby wspomóc utrzymanie równowagi flory bakteryjnej i przywrócić jej prawidłowy skład.
- W przypadku długotrwałej lub intensywnej terapii antybiotykowej czas przyjmowania probiotyków można wydłużyć do 6-8 tygodni po jej zakończeniu. .
- Długoterminowa suplementacja probiotykami pomaga w odzyskaniu różnorodności flory bakteryjnej, poprawia funkcje układu trawiennego i wpływa korzystnie na pracę układu odpornościowego.
Wpływ antybiotyków na mikrobiom – podsumowanie
Antybiotykoterapia zaburza równowagę mikrobiomu, wpływając negatywnie na równowagę flory bakteryjnej jelit, jamy ustnej i gardle. Aby wspomóc jego odbudowę, warto stosować probiotyki, które obniżają pH jelit, stymulują produkcję substancji ochronnych i wzmacniają odporność. Suplementację prebiotykami należy rozpocząć 1. dnia leczenia i kontynuować przez 2-4 tygodni po jego zakończeniu. Taki proces pomaga przywrócić prawidłowy skład mikroflory, zmniejsza ryzyko wystąpienia biegunki poantybiotykowej i poprawia funkcje trawienne.
Bibliografia
- Burton J., Wescombe P., Moore C. Chilcott C., Tagg J., Safety Assessment of the Oral Cavity Probiotic Streptococcus salivarius K12, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1449041/, [dostęp online: 9.10.2025].
- Guarner F., Sanders M., Szajewska H., Cohen H., Eliakim R., World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: Probiotics and Prebiotics, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38885083/, [dostęp online: 9.10.2025].
- Markowiak-Kopeć P., Śliżewska K., The Effect of Probiotics on the Production of Short-Chain Fatty Acids by Human Intestinal Microbiome, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7230973/, [dostęp online: 9.10.2025].
- McFarland L., Antibiotic-associated diarrhea: epidemiology, trends and treatment, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18811240/, [dostęp online: 9.10.2025].
- Rodgers B., Kirley K., Mounsey A., Prescribing an antibiotic? Pair it with probiotics, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3601687/, [dostęp online: 9.10.2025].
