Według badania przeprowadzonego w ramach programu „1000 pierwszych dni dla zdrowia” aż 96% młodych mam deklaruje, że karmi swoje dziecko piersią (https://1000dni.pl/zywienie-i-rozwoj-niemowlecia/jak-polki-postrzegaja-karmienie-piersia-czyli, dostęp online: 20.06.2025). Jednym z powodów tej decyzji jest przekonanie, że karmienie piersią wspiera odporność dziecka i jest najkorzystniejszą formą karmienia dla rozwoju malucha. Czy mleko matki rzeczywiście jest tak cenne w pierwszych miesiącach życia? Jak długo utrzymuje się efekt jego podawania i czy ma znaczenie dla zdrowia dziecka w przyszłości?
Jak działa odporność noworodka w pierwszych miesiącach życia?
Tuż po narodzinach układ odpornościowy maluszka jest jeszcze niedojrzały i dopiero zaczyna uczyć się i zwalczać zagrożenia płynące z otoczenia. W czasie ciąży jego naturalną ochronę zapewniał organizm matki. Po porodzie maluch musi już samodzielnie mierzyć się z trudnościami obecnymi w otoczeniu, choć jego organizm nie jest jeszcze w pełni do tego przygotowany. Dlatego tak ważne jest odpowiednie wsparcie – przede wszystkim poprzez prawidłowe odżywianie.
W pierwszych miesiącach życia organizm noworodka bazuje przede wszystkim na tzw. odporności nieswoistej, czyli przeciwciałach przekazanych przez matkę przez łożysko w trakcie ciąży, w tym głównie immunoglobulinie G (IgG). Chronią one noworodka i, jednak ich działanie jest ograniczone w czasie i stopniowo zanika, co przekłada się na odporność dziecka.
Aby wspierać rozwój odporności, niezwykle istotne jest karmienie piersią. Mleko matki nie tylko dostarcza niezbędnych składników odżywczych, ale również zawiera substancje o działaniu immunologicznym, które wspomagają organizm dziecka w czasie reakcji odpornościowej i stymulują dojrzewanie układu immunologicznego. Proces ten trwa przez wiele lat – pełna dojrzałość układu immunologicznego osiągana jest dopiero około 12. roku życia.
Dowiedz się też, co to jest odporność swoista.
Odporność a karmienie piersią – co zawiera mleko matki i jak chroni dziecko?
W pierwszych godzinach po porodzie organizm kobiety produkuje tzw. siarę (colostrum) – gęste, żółtawe mleko o wyjątkowo bogatym składzie. Siara zawiera wysokie stężenie białek, tłuszczów oraz ponad 250 substancji bioaktywnych, takich jak witaminy, enzymy czy hormony. Działa dzięki temu jak naturalna szczepionka, która dostarcza noworodkowi składników chroniących jego organizm i już od pierwszych chwil życia.
W kolejnych tygodniach i miesiącach mleko matki nadal pełni funkcję nie tylko odżywczą, ale również ochronną. Wspiera dojrzewanie układu odpornościowego dziecka dzięki obecności wielu substancji bioaktywnych, takich jak:
- immunoglobulina A (IgA) – główne przeciwciało w mleku matki, chroniące błony śluzowe (np. w jelitach, gardle). W mleku obecne są także inne immunoglobuliny (IgG, IgM), które neutralizują drobnoustroje, a także ułatwiają ich wydalanie przez komórki odpornościowe;
- laktoferyna – białko wiążące żelazo, które hamuje rozwój bakterii i wspomaga reakcję odpornościową;
- leukocyty – żywe komórki odpornościowe, które rozpoznają i niszczą patogeny;
- oligosacharydy mleka kobiecego (HMO) – wspierają rozwój korzystnej mikroflory jelitowej, która jest niezwykle ważna w budowaniu odporności dziecka;
- lizozym – enzym o silnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym, który rozkłada ściany komórkowe bakterii, prowadząc do ich zniszczenia;
- czynniki wzrostu (np. EGF, naskórkowy czynnik wzrostu) – wspierają dojrzewanie nabłonka jelitowego, co wpływa na lepszą barierę ochronną organizmu;
- witaminy i przeciwutleniacze (np. witaminy E i C, beta-karoten) – pomagają chronić komórki dziecka przed stresem oksydacyjnym;
- enzymy trawienne – ułatwiają wchłanianie składników odżywczych, co również wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.
Karmienie piersią a odporność dziecka – co mówią badania?
Korzyści płynące z karmienia piersią dla rozwoju odporności dziecka potwierdzają liczne badania naukowe.
- Dzieci karmione wyłącznie piersią przez co najmniej 6 miesięcy mają wyższą odporność chroniącą drogi oddechowe, płuca czy uszy ay (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2812877/, dostęp online: 20.06.2025).
- Karmienie piersią wspiera również rozwój zdrowej mikroflory jelitowej dzięki obecności prebiotyków, takich jak oligosacharydy, co dodatkowo wspiera odporność dziecka (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9463492/, dostęp online: 20.06.2025).
- Mleko matki zawiera substancje stymulujące dojrzewanie układu immunologicznego niemowlęcia i chroniące przed patogenami przez cały okres karmienia, nawet po 1. roku życia (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8567139/, dostęp online: 20.06.2025).
Sprawdź też: wszystko, co musisz wiedzieć o odporności u niemowląt.
Nie karmisz piersią? Możesz wspierać odporność dziecka na inne sposoby
Niestety, nie wszystkie mamy mają możliwość karmienia piersią – czasem ze względów zdrowotnych, psychologicznych czy życiowych. Nie oznacza to jednak, że nie można skutecznie wspierać odporności maluszka. Wręcz przeciwnie – w takiej sytuacji warto zwrócić uwagę na kilka aspektów, które pomogą zapewnić dziecku odpowiednią ochronę:
- dobór odpowiedniego mleka modyfikowanego, dopasowanego do wieku i indywidualnych potrzeb dziecka, który dostarczy mu niezbędnych składników odżywczych;
- regularne wizyty kontrolne i szczepienia realizowane zgodnie z kalendarzem szczepień, które wspierają rozwój odporności swoistej;
- kontakt „skóra do skóry”, szczególnie w pierwszych dniach po porodzie. Pomaga to budować więź emocjonalną z rodzicami i stymuluje układ odpornościowy maluszka;
- zdrowa dieta po 6. miesiącu życia, bogata w witaminy i minerały, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego;
- codzienne spacery na świeżym powietrzu, które wspierają naturalną odporność, pomagając organizmowi dziecka lepiej reagować na wyzwania płynące ze środowiska;
- probiotykoterapia odpowiednio dobrana do wieku i potrzeb dziecka, która wspomaga rozwój korzystnej mikroflory jelitowej i wspiera odporność;
- troska o higienę z jednoczesnym unikaniem nadmiernej sterylności w otoczeniu dziecka. Warto pozwolić maluszkowi na kontakt z naturalnymi bodźcami środowiskowymi, które pomagają „trenować” i rozwijać jego układ odpornościowy, chroniąc jednocześnie przed zagrożeniami.
Karmienie piersią a odporność – podsumowanie
Karmienie piersią ma ogromne znaczenie w pierwszych miesiącach życia dziecka, ponieważ mleko matki to nie tylko pełnowartościowe pożywienie, ale także naturalne źródło składników wspierających rozwój i ochronę układu odpornościowego. Dzięki temu maluszek otrzymuje skuteczną ochronę i w najbardziej wrażliwym okresie swojego życia. Brak możliwości karmienia piersią nie oznacza jednak, że dziecko nie może prawidłowo się rozwijać i być zdrowe. Istnieje wiele skutecznych sposobów na wspieranie odporności maluszka, które zapewniają dobre warunki do zdrowego rozwoju.
Bibliografia
- Alotiby A., The role of breastfeeding as a protective factor against the development of the immune-mediated diseases: A systematic review, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9981158, [dostęp online: 20.06.2025].
- Camacho-Morales A., Caba M., Garcia-Juarez M., Caba-Flores M., Breastfeeding Contributes to Physiological Immune Programming in the Newborn, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8567139/, [dostęp online: 20.06.2025].
- Davis E., Castagna V., Sela D., Hillard M., Lidnberg S., Mantis N., Gut Microbiome and Breast-feeding: Implications for Early Immune Regulation, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9463492, [dostęp online: 20.06.2025].
- „Jak Polki postrzegają karmienie piersią” – czyli wyniki najnowszego badania, https://1000dni.pl/zywienie-i-rozwoj-niemowlecia/jak-polki-postrzegaja-karmienie-piersia-czyli, [dostęp online: 20.06.2025].
- Stordal B., Breastfeeding reduces the risk of breast cancer: A call for action in high‐income countries with low rates of breastfeeding, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9972148/, [dostęp online: 20.06.2025].
- Stuebe A., The Risks of Not Breastfeeding for Mothers and Infants, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2812877/, [dostęp online: 20.06.2025].
