Czym jest probiotyk? Właściwości oraz wskazania

O prawidłowe funkcjonowanie organizmu możemy dbać na wiele sposobów – poprzez zdrową dietę, aktywność fizyczną czy odpowiednią ilość snu. Coraz częściej mówi się także o roli mikroflory jelitowej i jej wpływie na samopoczucie oraz odporność. Szczególne znaczenie w tym kontekście mają probiotyki, czyli żywe mikroorganizmy korzystne dla naszego zdrowia. Jak stosować probiotyki i dlaczego warto je włączyć do codziennej troski o zdrowie?

Co to są probiotyki dla dzieci i dorosłych?

Zgodnie z definicją opracowaną przez ISAPP (International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics) probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wykazują korzystny efekt zdrowotny u gospodarza (https://isappscience.org/for-scientists/resources/probiotics/, dostęp online: 24.06.2025). Probiotyki występują naturalnie w organizmach ludzi i zwierząt, a także w niektórych produktach spożywczych.

Do najczęściej stosowanych i najlepiej przebadanych probiotyków należą:

• bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus (np. L. acidophilus, L. casei, L. reuteri, L. rhamnosus);
• bakterie z rodzaju Bifidobacterium (np. B. animalis, B. breve);
• drożdże Saccharomyces boulardii.

Probiotyki są stosowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci – w zależności od wskazań i potrzeb organizmu.

Dowiedz się też, czym jest flora bakteryjna i gdzie się znajduje.

Czym różni się probiotyk od prebiotyku, synbiotyku i posbiotyku?

W kontekście zdrowia jelit coraz częściej mówi się nie tylko o probiotykach, ale także o prebiotykach, synbiotykach i postbiotykach. Choć wszystkie pojęcia dotyczą mikroflory jelitowej i jej wpływu na organizm, oznaczają różne substancje i mechanizmy działania.

• Prebiotyki to składniki pożywienia, które nie ulegają trawieniu w przewodzie pokarmowym człowieka, ale są selektywnie wykorzystywane przez korzystne drobnoustroje jelitowe. Dzięki temu stymulują wzrost i aktywność dobroczynnych bakterii, wspierając zdrowie gospodarza. Do najlepiej przebadanych prebiotyków należą fruktooligosacharydy, takie jak inulina i oligofruktoza, występujące naturalnie m.in. w cykorii, karczochach, szparagach i czosnku. Prebiotyki mogą być też dodawane do żywności funkcjonalnej i suplementów diety.
• Synbiotyki to preparaty, które łączą w sobie probiotyki i prebiotyki, działając w sposób synergistyczny. Oznacza to, że zawierają zarówno żywe mikroorganizmy korzystne dla zdrowia (probiotyki), jak i substancje, które wspomagają ich wzrost i aktywność (prebiotyki). Dzięki temu synbiotyki mają potencjalnie większy wpływ na odbudowę i utrzymanie zdrowej mikroflory jelitowej niż każdy ze składników osobno. Są szczególnie polecane w okresie rekonwalescencji po antybiotykoterapii oraz w profilaktyce zaburzeń trawiennych.
• Postbiotyki to stosunkowo nowe pojęcie, odnoszące się do nieożywionych drobnoustrojów lub ich składników, które mimo braku aktywności biologicznej wywierają korzystny wpływ na zdrowie. Najczęściej są to metabolity powstające w wyniku działania szczepów probiotycznych. Postbiotyki wspierają m.in. działanie immunomodulujące czy antyoksydacyjne. Choć ich mechanizmy działania są wciąż badane, coraz więcej dowodów wskazuje, że mogą stanowić wartościowe uzupełnienie terapii wspierających mikroflorę jelitową – zwłaszcza u osób, które nie mogą stosować klasycznych probiotyków.

Co to jest probiotyk naturalny?

Cennym źródłem probiotyków są nie tylko suplementy, ale również niektóre produkty spożywcze, szczególnie te poddane naturalnej fermentacji. Do najbardziej popularnych i bogatych w żywe kultury bakterii probiotycznych należą:

• jogurty;
• kefiry;
• maślanki;
• różnego rodzaju kiszonki, takie jak kiszona kapusta czy ogórki.

Spożywanie tych produktów wspiera naturalną równowagę mikroflory jelitowej i pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie układu trawiennego oraz odpornościowego.

Kryteria klasyfikacji substancji probiotycznych

Aby zakwalifikować określony mikroorganizm jako probiotyk, powinien spełniać następujące wymagania:

• dokładna identyfikacja, obejmująca rodzaj, gatunek oraz szczep;
• bezpieczeństwo stosowania potwierdzone badaniami naukowymi;
• udokumentowane korzystne działanie zdrowotne, oparte na co najmniej 1 badaniu klinicznym z udziałem ludzi;
• odpowiednia liczba żywych drobnoustrojów w produkcie aż do końca terminu ważności.

W jakim celu stosuje się probiotyk?

Probiotyki stosuje się przede wszystkim w celu wsparcia prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego oraz układu odpornościowego. Poza tym wykazują szereg dodatkowych korzyści zdrowotnych:

• wspierają profilaktykę przewodu pokarmowego, pomagając organizmowi skuteczniej przeprowadzać reakcje odpornościowe;
• łagodzą objawy dyskomfortu pokarmowego, wpływając korzystnie na reakcje układu immunologicznego;
• uczestniczą w produkcji niektórych witamin, zwłaszcza z grupy B oraz witaminy K, które są niezbędne dla wielu procesów metabolicznych;
• usprawniają eliminację toksyn i szkodliwych substancji z organizmu, co wspomaga detoksykację i ogólną kondycję zdrowotną.

Co więcej, najnowsze badania naukowe wskazują na coraz silniejsze powiązania między mikroflorą jelitową a funkcjonowaniem mózgu. Probiotyki, zwane czasem psychobiotykami, mogą mieć pozytywny wpływ na poprawę nastroju, redukcję stresu oraz wsparcie procesów poznawczych (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5102282/, dostęp online: 24.06.2025).

Jak działają probiotyki na jelita?

Probiotyki wspierają jelita na kilku płaszczyznach, m.in. poprzez:

• utrzymanie mikroflory jelitowej – konkurują z bakteriami patogennymi o miejsce do wzrostu i składniki odżywcze, co hamuje rozwój szkodliwych mikroorganizmów;
• wspieranie bariery jelitowej – poprawiają integralność ściany jelita, co zapobiega przedostawaniu się toksyn do krwiobiegu;
• wsparcie procesów trawiennych – produkują enzymy, które ułatwiają rozkład pokarmu i usprawniają wchłanianie składników odżywczych;
• stymulację układu odpornościowego – aktywują komórki odpornościowe i zwiększają produkcję przeciwciał, co wzmacnia naturalną obronę organizmu;
• udział w syntezie witamin i krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych – wspierają zdrowie jelit i całego organizmu poprzez produkcję składników ważnych dla funkcji metabolicznych i regeneracyjnych.

Kiedy należy brać probiotyk?

Probiotyki pomagają w odbudowie i utrzymaniu równowagi mikroflory jelitowej, co jest szczególnie ważne:

• po zakończonej antybiotykoterapii, która niszczy zarówno szkodliwe, jak i korzystne bakterie jelitowe;
• podczas biegunek, aby przyspieszyć regenerację jelit i zapobiec odwodnieniu;
• przy zaburzeniach trawienia i dyskomforcie przewodu pokarmowego. 

Decyzję o wdrożeniu probiotykoterapii należy podjąć po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Należy też pamiętać, że nie wszystkie probiotyki są odpowiednie dla każdego, dlatego zawsze warto zasięgnąć porady specjalisty w celu doboru właściwego preparatu i dawkowania.

Sprawdź też, jak dobrać odpowiedni probiotyk przy antybiotyku.

Rola probiotyków w organizmie człowieka – podsumowanie

Probiotyki wspierają równowagę mikroflory jelitowej, co wpływa korzystnie na funkcjonowanie układu pokarmowego i wspieranie odporności. Są szczególnie pomocne po zakończonej antybiotykoterapii, przy problemach trawiennych oraz dla osób dbających o zdrowie. Ze względu na różnorodność preparatów i indywidualne potrzeby warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, który pomoże dobrać odpowiedni produkt oraz ustalić właściwe dawkowanie.

Bibliografia

1. Kotowski M., Filipek J., Dąbrowska M., Piotrowska A., Banasiuk M., Kuźna-Grygiel W., Probiotyki w profilaktyce i leczeniu schorzeń układu pokarmowego, Medycyna Praktyczna Pediatria, 2016:56-64.
2. Krużewski G., Borowski P., Kot M., Zastosowanie probiotyków w leczeniu schorzeń układu pokarmowego, Pediatria Polska, 2015:541-7.
3. Probiotics, ISAPP, https://isappscience.org/for-scientists/resources/probiotics/, [dostęp online: 24.06.2025].
4. Sarkar A., Lehto S., Harty S., Dinan T., Cryan J., Psychobiotics and the Manipulation of Bacteria–Gut–Brain Signals, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5102282/, [dostęp online: 24.06.2025].
5. Tokarz-Deptuła B., Śliwa-Dominiak J., Adamiak M., Deptuła W., Probiotyki a wybrane schorzenia u ludzi, 2015, 54, 2, s. 133–140.