W trakcie antybiotykoterapii organizm nie tylko musi poradzić sobie z gorszym samopoczuciem, ale także musi stawić czoła potencjalnym skutkom ubocznym stosowania antybiotyku. Do takich skutków należy osłabienie naturalnej mikrobioty organizmu. Z tego względu w okresie antybiotykoterapii istotne jest dobranie odpowiedniego probiotyku, który wesprze i uzupełni mikrobiom. Wyzwaniem staje się jednak dobór odpowiedniego preparatu dopasowanego do konkretnej osoby – jej wieku, stanu zdrowia czy rodzaju przyjmowanego leku. Jaki probiotyk przy antybiotyku warto mieć pod ręką i na co zwrócić uwagę podczas jego wyboru?
Jaki probiotyk przy antybiotyku wybrać? Ogólne zasady
Zgodnie z definicją probiotyki to żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach wywołują korzystny wpływ na zdrowie gospodarza (https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/382476b3-4d54-4175-803f-2f26f3526256/content, dostęp online: 15.04.2025). Zalicza się do nich m.in.:
- bakterie produkujące kwas mlekowy z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium;
- drożdże Saccharomyces boulardii;
- produkty spożywcze, w tym kiszonki i produkty fermentowane;
- preparaty probiotyczne w formie leków lub suplementów diety.
Probiotyki odgrywają ważną rolę w procesie antybiotykoterapii – wspierają odbudowę uszkodzonej mikroflory jelitowej, zmniejszają dyskomfortu żołądkowo – jelitowego i stymulują układ odpornościowy do walki. Należy jednak pamiętać, że nie każdy preparat dostępny na rynku może okazać się odpowiedni przy każdym rodzaju antybiotykoterapii.
Jaki probiotyk warto stosować przy antybiotyku? Najważniejsze zasady to:
- wybór probiotyków o wysokim stężeniu żywych kultur bakterii (CFU) – badania dowodzą, że dawka na poziomie co najmniej 5 mld jednostek CFU dziennie daje efekt działania probiotyku u dzieci, natomiast u dorosłych wynosi ona 106-109 CFU dziennie (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7172412/, dostęp online: 15.04.2025);
- forma probiotyku – naturalne probiotyki (np. w fermentowanych przetworach mlecznych i kiszonkach) warto włączać do diety każdego dnia, jednak na czas antybiotykoterapii i po jej zakończeniu zaleca się sięgnąć dodatkowo po specjalne preparaty probiotyczne;
- sprawdzenie odporności szczepów bakterii na stosowany antybiotyk – niektóre bakterie mogą być wrażliwe na stosowany preparat, przez co stosowanie takich szczepów nie będzie efektywne;
- zachowanie odstępu czasowego – probiotyk warto przyjmować minimum 2–3 godziny po antybiotyku, by zminimalizować ryzyko zniszczenia bakterii probiotycznych.
Dowiedz się też, czym jest flora bakteryjna i gdzie się znajduje.
Probiotyk – jaki najlepszy przy antybiotyku dla określonych grup pacjentów?
Mikroflora jelitowa zmienia się na różnych etapach życia, dlatego probiotyk, który jest przeznaczony dla osoby dorosłej, niekoniecznie sprawdzi się u dziecka czy osoby starszej. Z tego powodu ważne jest, aby dobierać go indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sposobu żywienia oraz przebiegu antybiotykoterapii.
Jaki probiotyk przy antybiotyku dla dorosłych zastosować?
Dorośli najczęściej potrzebują wsparcia mikroflory jelitowej podczas antybiotykoterapii w postaci probiotyków zawierających dobrze przebadane szczepy bakterii odporne na działanie leków. Szczególnie rekomendowane są:
- Saccharomyces boulardii – drożdże probiotyczne, które zmniejszają możliwość wystąpienia dolegliwości żołądkowo – jelitowych. Można je stosować równocześnie z antybiotykiem;
- Lactobacillus rhamnosus GG – szczep o szerokim zastosowaniu, bardzo dobrze przebadany szczep bakterii
- mieszanki Lactobacillus i Bifidobacterium – preparaty wieloszczepowe, które wspierają regenerację mikrobioty jelitowej.
Badania przeprowadzone na grupie dorosłych pacjentów (18 lat i starszych) dowodzą, że stosowanie probiotyków podczas i po antybiotykoterapii zmniejsza ryzyko wystąpienia dolegliwości żołądkowo – jelitowych o ponad 40%, a odpowiednio dobrane szczepy pomagają odbudować naturalną florę jelitową i wspierają układ odpornościowy (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11966516/, dostęp online: 15.04.2025). Należy pamiętać o zachowaniu odstępu czasowego między przyjmowaniem probiotyku i antybiotyku.
Jaki probiotyk przy antybiotyku dla seniora?
Wraz z wiekiem zmniejsza się różnorodność bakterii tworzących mikrobiom jelitowy i ich odpowiednie proporcje, co może osłabiać funkcje trawienne i odpornościowe organizmu seniorów.
- W przypadku seniorów zaleca się stosowanie preparatów probiotycznych zawierających szczepy bakterii z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium, np. Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium lactis (szczep HN019), Lactobacillus casei czy Lactobacillus rhamnosus LGG, które są dobrze przebadane i wspierają ich mikrobiom.
- Podczas antybiotykoterapii warto rozważyć także probiotyki zawierające Saccharomyces boulardii, czyli drożdże odporne na działanie antybiotyków.
Co ważne, probiotyki dla seniorów powinny mieć formę łatwą do połknięcia, np. kapsułek lub saszetek z proszkiem do rozpuszczenia w wodzie.
Jaki probiotyk przy antybiotyku dla dziecka?
U niemowląt i małych dzieci flora bakteryjna dopiero się kształtuje, dlatego ważne jest stosowanie dobrze przebadanych szczepów bakterii. Najczęściej zalecane to:
- Lactobacillus rhamnosus GG – zmniejsza możliwość wystąpienia dolegliwości żołądkowo – jelitowych;
- Saccharomyces boulardii – drożdże odporne na działanie antybiotyków, które można podawać równocześnie z antybiotykiem;
- Bifidobacterium lactis oraz Bifidobacterium breve M-16V – wspierają odbudowę mikroflory jelitowej.
Probiotyki dla niemowląt i małych dzieci są dostępne zwykle w formie kropli doustnych, łatwych do podania nawet noworodkom.
Sprawdź, jakie są zdrowe nawyki, które wspierają układ odpornościowy organizmu.
Jaki najlepszy probiotyk przy antybiotyku?
Niestety, nie ma jednego, uniwersalnego probiotyku dla wszystkich. Najlepszy preparat to taki, który jest dopasowany do wieku, stanu zdrowia i rodzaju przyjmowanego antybiotyku.
- Podczas antybiotykoterapii najczęściej rekomenduje się stosowanie probiotyków zawierających drożdże probiotyczne, przede wszystkim Saccharomyces boulardii, które są odporne na działanie antybiotyków i można je przyjmować równocześnie z lekiem.
- Po zakończeniu antybiotykoterapii warto sięgnąć po probiotyki zawierające szczepy bakteryjne, które wspierają odbudowę mikroflory jelitowej, takie jak Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus rhamnosus E/N, Oxy, Pen, Streptococcus thermophilus czy Bifidobacterium lactis Bb12.
Probiotyki i antybiotyki – jak je łączyć? Podsumowanie
W czasie antybiotykoterapii warto sięgnąć po probiotyki, które wspierają przewód pokarmowy, zmniejszają ryzyko wystąpienia dyskomfortu żołądkowo – jelitowego i pomagają odbudować mikrobiom. Przy wyborze preparatu dobrze jest zwrócić uwagę na obecność dobrze przebadanych szczepów, dostosowanych do wieku i potrzeb pacjenta, a także na odpowiednią dawkę, formę i sposób podania, zwłaszcza szczególnie w przypadku dzieci i seniorów.
Bibliografia
- Iannitti T., Palmieri B., Therapeutical use of probiotic formulations in clinical practice, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7172412/, dostęp online: 15.04.2025.
- Report of a Joint FAO/WHO Expert Consultation on Evaluation of Health and Nutritional Properties of Probiotics in Food inlucing Poder Milk with Live Lactic Acid Bacteria, https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/382476b3-4d54-4175-803f-2f26f3526256/content, [dostęp online: 15.04.2025].
- Szajewska H., Probiotyki w gastroenterologii – aktualny stan wiedzy, Gastroenterologia Kliniczna 2015; 7(1):20-26.
- Szałek E., Kaczmarek Z., Grześkowiak E., Wykorzystanie probiotyków we współczesnej farmakoterapii pediatrycznej, Terapia i leki 2010;66(3):168-172.
- Wanyama H., Akhtar T., Abbas S., Probiotic use reduces the incidence of antibiotic-associated diarrhea among adult patients: a meta-analysis, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11966516/, [dostęp online: 15.04.2025].
